“ปิยะรัฐชย์” ดัน CDC เชื่อมผลผลิตสหกรณ์สู่ตลาด ตั้งเป้าอย่างน้อยจังหวัดละ 1 แห่ง—คพช.เห็นชอบร่าง Roadmap ปี 2570

คณะกรรมการพัฒนาการสหกรณ์แห่งชาติ หรือ คพช. เดินหน้าวางกรอบพัฒนาสหกรณ์ทั้งด้านตลาดและระบบบริหารภายใน โดยตั้งเป้าผลักดันศูนย์กระจายสินค้าสหกรณ์ หรือ CDC ให้มีอย่างน้อยจังหวัดละ 1 แห่ง ขณะที่ปัจจุบันมีสหกรณ์ร่วมดำเนินธุรกิจในรูปแบบดังกล่าวแล้ว 125 แห่งทั่วประเทศ พร้อมเห็นชอบร่าง Roadmap ปี 2570 ซึ่งตั้งเป้าลดอัตราการเกิดทุจริตในสหกรณ์ให้อยู่ไม่เกิน 1% ส่วนแผนพัฒนาการสหกรณ์ ฉบับที่ 6 พ.ศ.2571-2575 ยังอยู่ในขั้นเตรียมจัดทำ

“ปิยะรัฐชย์” นั่งประธาน คพช. ติดตามแผนสหกรณ์

วันที่ 18 กันยายน 2569 น.ส.ปิยะรัฐชย์ ติยะไพรัช รัฐมนตรีช่วยว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ เป็นประธานการประชุมคณะกรรมการพัฒนาการสหกรณ์แห่งชาติ หรือ คพช. ครั้งที่ 3/2569 ครั้งที่ 94 ณ กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ และผ่านระบบ Zoom Meeting

การประชุมมีเป้าหมายติดตามความคืบหน้าของแผนพัฒนาการสหกรณ์ ฉบับที่ 5 พ.ศ.2566-2570 และพิจารณาแนวทางเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการสหกรณ์ในระยะต่อไป

กระทรวงเกษตรฯ ระบุว่า ตลอด 3 ปีแรกของแผน ระหว่าง พ.ศ.2566-2568 มีหน่วยงานร่วมขับเคลื่อน 16 หน่วยงาน ผ่าน 6 ยุทธศาสตร์ ดำเนินโครงการสำคัญมากกว่า 47 โครงการ รวม 191 โครงการย่อย คิดเป็น 89.49% ของแผน

อีกด้านหนึ่ง มีการพัฒนากรรมการสหกรณ์ผ่านหลักสูตรกลางด้านการเงิน การบัญชี และการบริหาร โดยมีผู้ผ่านการอบรมและขึ้นทะเบียนแล้ว 95 รุ่น รวม 7,632 ราย

ตัวเลขเหล่านี้เป็นผลการดำเนินงานตามที่กระทรวงรายงาน ไม่ควรตีความว่าเป้าหมายทุกด้านของแผนสำเร็จแล้ว เพราะที่ประชุมยังมอบหมายให้ฝ่ายเลขานุการกลับไปทบทวนเรื่องความต่อเนื่อง ความทั่วถึง และสำรวจความต้องการพัฒนาของสหกรณ์เพิ่มเติม

ตั้งเป้า 1 จังหวัด มี CDC อย่างน้อย 1 แห่ง

ประเด็นที่เกี่ยวกับสมาชิกสหกรณ์และเกษตรกรโดยตรงคือการขยายธุรกิจศูนย์กระจายสินค้าสหกรณ์ หรือ Cooperative Distribution Center: CDC

กระทรวงอธิบายว่า CDC เป็นกลไกเชื่อมโยงผลผลิตจากสหกรณ์ไปยังตลาดผู้บริโภค โดยมีเป้าหมายให้แต่ละจังหวัดมีศูนย์ CDC อย่างน้อย 1 แห่ง เพื่อสร้างเครือข่ายการรวบรวมและกระจายสินค้าให้เป็นระบบมากขึ้น

ปัจจุบันมีสหกรณ์ร่วมดำเนินธุรกิจในรูปแบบดังกล่าวแล้ว 125 แห่งทั่วประเทศ

อย่างไรก็ตาม ตัวเลข 125 แห่งควรอ่านอย่างระมัดระวัง เพราะต้นทางใช้คำว่า “สหกรณ์ร่วมดำเนินธุรกิจในรูปแบบดังกล่าว” ไม่ได้ระบุว่าเป็นศูนย์ CDC แยกกัน 125 ศูนย์ และไม่ได้หมายความว่าเป้าหมายจังหวัดละ 1 แห่งสำเร็จครบแล้ว

ถ้า CDC ทำงานได้จริง เกษตรกรอาจได้อะไร

หลักคิดของศูนย์กระจายสินค้าสหกรณ์คือ การรวมผลผลิตของสมาชิกให้มีปริมาณและคุณภาพที่บริหารจัดการได้ง่ายขึ้น ก่อนเชื่อมต่อกับตลาดปลายทาง

ในทางปฏิบัติ หากดำเนินการได้ดี สหกรณ์อาจมีอำนาจต่อรองและความสามารถในการบริหารตลาดเพิ่มขึ้น เช่น รวบรวมสินค้าให้ได้ปริมาณตามที่ผู้ซื้อต้องการ คัดคุณภาพ วางแผนขนส่ง และเชื่อมตลาดข้ามจังหวัด

แต่ประโยชน์ดังกล่าวยังเป็นผลที่คาดหวัง ไม่ใช่ข้อยืนยันว่าเกษตรกรทุกคนจะขายได้ราคาสูงขึ้นทันที

ราคาที่สมาชิกได้รับยังขึ้นอยู่กับชนิดสินค้า คุณภาพ ปริมาณผลผลิตในแต่ละช่วง คู่ค้าที่เชื่อมกับสหกรณ์ ค่าขนส่ง และภาวะตลาดจริง

ดังนั้น ตัวชี้วัดที่ควรติดตามต่อคือ CDC แต่ละแห่งเชื่อมผู้ซื้อได้กี่ราย รับสินค้าอะไร ปริมาณซื้อขายจริงเท่าไร และราคาที่สมาชิกได้รับแตกต่างจากการขายช่องทางเดิมอย่างไร

Roadmap ปี 2570 ตั้งเป้าทุจริตไม่เกิน 1%

อีกเรื่องสำคัญจากการประชุมครั้งนี้ คือ คพช.มีมติเห็นชอบ (ร่าง) Roadmap ประจำปี 2570

เนื้อหาหลักเน้นการรณรงค์ระบบควบคุมภายใน เพื่อให้อัตราการเกิดทุจริตในสหกรณ์อยู่ในระดับไม่เกิน 1% พร้อมสนับสนุนให้สหกรณ์จัดทำและใช้แผนบริหารความเสี่ยงทางการเงิน

คำว่า “ร่าง Roadmap” มีความสำคัญ เพราะยังไม่ควรนำไปเขียนว่าเป้าหมายดังกล่าวเป็นผลที่ทำได้แล้ว หรือแปลว่าสหกรณ์ไทยมีอัตราทุจริตต่ำกว่า 1% ในปัจจุบัน

ตัวเลข 1% คือเป้าหมายของแนวทางปี 2570 ตามร่างที่ที่ประชุมเห็นชอบ

แผนพัฒนาฉบับที่ 6 ยังอยู่ขั้นเตรียมจัดทำ

สำหรับแผนพัฒนาการสหกรณ์ ฉบับที่ 6 พ.ศ.2571-2575 ขณะนี้ยังอยู่ในขั้นเตรียมการ

กระทรวงระบุว่ามีการปรับแก้ไขคำสั่งแต่งตั้งคณะอนุกรรมการ เพื่อเปิดโอกาสให้ภาคส่วนต่าง ๆ เข้ามาร่วมวางยุทธศาสตร์ให้ครอบคลุมมากขึ้น

จึงยังไม่ควรเขียนว่า “แผนฉบับที่ 6 ผ่านแล้ว” เพราะยังไม่ได้อยู่ในสถานะประกาศใช้

นาดีดีมองว่าเกษตรกรควรจับตาอะไร

สำหรับสมาชิกสหกรณ์ จุดที่ควรติดตามหลังจากนี้มี 3 เรื่อง

เรื่องแรกคือ CDC จะเกิดจริงที่ไหนและรับสินค้าอะไร เพราะคำว่าอย่างน้อยจังหวัดละ 1 แห่งจะมีความหมายต่อเกษตรกรก็ต่อเมื่อศูนย์นั้นเชื่อมกับสินค้าหลักของพื้นที่และมีตลาดรองรับจริง

เรื่องที่สองคือ ระบบควบคุมภายในของสหกรณ์ เพราะการลดความเสี่ยงด้านการเงินและการทุจริตเกี่ยวข้องโดยตรงกับเงินและผลประโยชน์ของสมาชิก

เรื่องที่สามคือ แผนพัฒนาสหกรณ์ฉบับที่ 6 ว่าจะออกแบบเครื่องมือเพิ่มรายได้ ลดต้นทุน และเชื่อมตลาดให้สมาชิกอย่างไร ไม่ใช่เพียงเพิ่มจำนวนโครงการหรือศูนย์

สรุปสถานะ

ณ วันที่ 18 กันยายน 2569 สิ่งที่เกิดขึ้นแล้วคือ คพช.ประชุมติดตามแผนพัฒนาสหกรณ์ ฉบับที่ 5 มีสหกรณ์ร่วมดำเนินธุรกิจรูปแบบ CDC 125 แห่ง และที่ประชุมเห็นชอบร่าง Roadmap ปี 2570

สิ่งที่ยังเป็นเป้าหมายคือ การผลักดันให้แต่ละจังหวัดมี CDC อย่างน้อย 1 แห่ง และการลดอัตราการเกิดทุจริตในสหกรณ์ให้ไม่เกิน 1%

ส่วนแผนพัฒนาการสหกรณ์ ฉบับที่ 6 พ.ศ.2571-2575 ยังอยู่ในขั้นเตรียมจัดทำ ไม่ใช่แผนที่ประกาศใช้แล้ว

สำหรับเกษตรกร สิ่งสำคัญที่สุดจึงไม่ใช่จำนวนศูนย์หรือจำนวนโครงการเพียงอย่างเดียว แต่ต้องดูว่าเมื่อระบบเหล่านี้ลงถึงพื้นที่แล้ว สามารถช่วยให้ผลผลิตขายได้ง่ายขึ้น ลดต้นทุนการตลาด และรักษาผลประโยชน์ของสมาชิกสหกรณ์ได้จริงหรือไม่

ที่มา : กระทรวงเกษตรและสหกรณ์

เรียบเรียงโดย นาดีดี.คอม