โดรนเกษตรวันนี้ “ซื้อบินรับจ้าง” คุ้มไหม!?

โดรนเกษตรช่วยลดเวลา ลดการใช้แรงงาน และลดโอกาสที่เกษตรกรต้องสัมผัสสารโดยตรง แต่การเห็นโดรนบินไม่กี่นาทีแล้วคิดว่า ‘รายได้ดี ต้นทุนต่ำ’ อาจเป็นภาพที่ไม่ครบ เพราะยังมีค่าเสื่อมแบตเตอรี่ ค่าซ่อมบำรุง ค่าเดินทาง ค่าแรงทีมงาน และเวลาที่เครื่องต้องหยุดเพราะสภาพอากาศหรือรออะไหล่

สำหรับเกษตรกรที่คิดจะซื้อไว้ใช้เอง คำถามสำคัญไม่ใช่เพียงว่า ‘มีที่ดินกี่ไร่’ แต่ต้องดูว่าในหนึ่งปีมี ‘ไร่งาน’ มากเท่าใด โดยคำนวณจากจำนวนพื้นที่คูณจำนวนรอบที่ต้องใช้โดรนจริง หากมีพื้นที่ไม่มาก ใช้งานเพียงไม่กี่ครั้งต่อปี หรือไม่มีแปลงข้างเคียงมาช่วยแบ่งต้นทุน การจ้างผู้ให้บริการในพื้นที่อาจคุ้มกว่า

วิธีคิดคือเปรียบเทียบค่าใช้จ่ายจ้างบินทั้งปี กับต้นทุนการเป็นเจ้าของทั้งหมด ได้แก่ ค่าเสื่อมราคาเครื่อง ค่าเสื่อมแบตเตอรี่ ชุดชาร์จและพลังงาน อะไหล่และการบำรุงรักษา ค่าแรง รถขนส่ง ค่าอบรม ประกันภัย เงินทุน และความเสี่ยงจากเครื่องหยุดทำงาน แล้วหารด้วยจำนวนไร่งานต่อปี จึงจะเห็นต้นทุนจริงต่อไร่

ส่วนผู้ที่คิดจะซื้อมา ‘บินรับจ้าง’ ต้องระวังสงครามราคา ปัญหาคือการแข่งขันลดค่าบริการต่อไร่จนเหลือเพียงเงินหมุน แต่ไม่เหลือเงินเปลี่ยนแบตเตอรี่และซ่อมเครื่อง แบตเตอรี่ทุกก้อนมีอายุการใช้งานตามรอบชาร์จ ยิ่งใช้งานหนัก ชาร์จร้อน หรือดูแลไม่เหมาะสม อายุยิ่งสั้น

ยังมีต้นทุนที่มองไม่เห็น เช่น ปั๊ม หัวฉีด สายยาง มอเตอร์ ใบพัด รถขนส่ง น้ำสะอาด เวลาเข้าสำรวจแปลง และวันที่รับงานไม่ได้เพราะฝนหรือลมแรง ราคาขั้นต่ำจึงควรคิดจากต้นทุนผันแปรต่อไร่ บวกต้นทุนประจำต่อปีหารด้วยไร่งานจริง และบวกเงินสำรองความเสี่ยงกับกำไรที่เหมาะสม

ผู้ให้บริการไม่ควรแข่งขันด้วยราคาเพียงอย่างเดียว แต่ควรขายคุณภาพ เช่น สำรวจแปลงก่อนบิน เลือกเวลาที่เหมาะสม ควบคุมอัตราการพ่น บันทึกงาน และดูแลความปลอดภัย พร้อมตรวจขั้นตอนกับ CAAT และสำนักงาน กสทช. รวมถึงปฏิบัติตามมาตรฐานการพ่นวัตถุอันตรายทางการเกษตร

นโยบายรัฐที่ยั่งยืนจึงไม่ควรจบแค่ ‘แจกโดรน’ ให้ทุกคนซื้อ แต่ควรสำรวจปริมาณงานของชุมชนก่อนสนับสนุน ส่งเสริมศูนย์บริการของวิสาหกิจชุมชนหรือผู้ประกอบการท้องถิ่น อบรมผู้ควบคุมและช่างซ่อม สนับสนุนสินเชื่อตามแผนรายได้จริง ประกันภัย และระบบจัดการแบตเตอรี่เสื่อม

สรุปแล้ว โดรนเกษตรคุ้มเมื่อมีงานมากพอ มีลูกค้าในรัศมีที่บริหารได้ คิดต้นทุนครบ และมีเงินสำรองซ่อมบำรุง แต่ถ้าซื้อเพราะเห็นคนอื่นมี หรือเข้าสู่ตลาดด้วยการตัดราคาเพียงอย่างเดียว โดรนอาจไม่ได้สร้างอาชีพใหม่ แต่อาจสร้างหนี้ก้อนใหม่แทน — โดรนไม่ได้คุ้มเพราะเรามีเครื่อง แต่คุ้มเมื่อเรามีงาน มีความรู้ และบริหารต้นทุนเป็น

ที่มา: เรียบเรียงโดย นาดีดี.คอม จากข้อมูล CAAT สำนักงาน กสทช. กรมส่งเสริมการเกษตร และกรมวิชาการเกษตร